Çocuğun kendi bedenini tanıması neden önemlidir?

Ebeveynler, çocuklarının hem zihinsel hem de fiziksel olarak sağlıklı ve güvenli bir benlik duygusu geliştirmesi konusunda yoğun bir ilgiye sahiptir, ancak bedenlerini tanıtmakta, cinselliğin ne olduğunu anlatmakta çocuklar zorlanabilirler. Oysaki çocukların kol, el, bacak gibi vücut bölgelerinin yanı sıra genital bölgelerini tanıması da önemlidir. Fakat ebeveynler genellikle çocuklarıyla vücutları hakkında konuşmazlar. Bunun nedeni, ebeveynlerin cinselliğin çocukluk ve ergenlik boyunca yavaş yavaş gelişmek yerine yetişkinlikte başladığına inanmasıdır (Allen ve diğ., 2018). 

Wurtele (1993), okul öncesi çocukların sadece %6-10'unun göğüs, vulva/vajina ve penis gibi genital terimleri doğru bir şekilde adlandırabildiğini göstermiştir. Bu oran oldukça düşüktür. Özellikle 3 yaş sonrası çocuklarda beden imajının gelişmesi ve beden farkındalığının oluşmasıyla birlikte, çocuklarla vücutları hakkında konuşulması ve bedenlerini tanımalarının desteklenmesi önemlidir. Beden tanıma süreci içinde doğru dil bilgisine sahip olmak, sadece çocuğun gelişiminin önemli bir parçası değil, aynı zamanda cinsel istismarı önlemek için de kritik öneme sahiptir.

Çocuklar, cinsel organları için doğru terimleri kullandıklarında ve anladıklarında, güvenlik becerilerini ve istismar olursa ne yapmaları gerektiğini de daha iyi anlayabilirler (MacDougall ve ark., 2022). Kısacası, çocuğun bedenini tanıması, bedeninin kendisine ait olduğunu öğrenmesinin de ilk adımlarından biridir. Bu farkındalık, çocukların hem kendi bedenlerine hem de başkalarının bedenlerine saygı duymalarını ve gerektiğinde yardım istemelerini destekleyen önemli bir beceridir.

Çocuklara beden sınırı koymayı öğretmek

Genellikle çocuklara, yetişkinlere saygı göstermeleri öğretilir. Ancak bu durum, çocukların kendilerine yöneltilen bazı davranışları sorgulamaktan veya rahatsız olduklarında karşı çıkmaktan çekinmelerine yol açabilir. Bu nedenle çocuklara, yetişkinlere saygı göstermenin yanı sıra gerektiğinde bir yetişkine hayır diyebilecekleri ve yetişkinlerin de her zaman en doğruyu bilen kişiler olmayabileceği öğretilmelidir. Çocuğun bir yetişkinin söylediği veya yaptığı her şeyi sorgulamadan kabul etmek zorunda olmadığını bilmesi, kendi sınırlarını fark etmesi ve gerektiğinde koruyabilmesi açısından önemlidir. Bu yüzden beden sınırlarını öğretmeden önce, en temel olarak çocukların kendi bedenlerinin farkında olmaları gerekir. Ardından beden sınırlarını nasıl koyabilecekleri öğretilebilir.

Vücut güvenliği için ilk olarak, uygun olmayan veya istenmeyen dokunuşları tanıyarak vücudunu nasıl güvende tutabileceği anlatılabilir. Çocuğa, kendisini rahatsız eden bir dokunuş karşısında net bir şekilde hayır diyebileceği ve yaşadığı durumu güvendiği kişilere anlatması gerektiği öğretilmelidir. Ancak vücut güvenliğini öğretmek yalnızca çocuğa hayır demeyi öğretmekle sınırlı değildir. Çocuk, karşısındaki kişinin sınırına rağmen yaklaşmaya devam etmesi durumunda uzaklaşabileceğini, güvenli bir yere gidebileceğini ve güvendiği bir yetişkinden yardım isteyebileceğini de bilmelidir. Ayrıca yaşadığı durumu anlattığında kendisine inanılacağından ve suçlanmayacağından emin olması, yardım isteme davranışını destekleyen önemli bir unsurdur.

Özellikle birinin bunu kimseye söyleme bu bizim sırrımız demesi durumunda bile çocuğun güvendiği bir yetişkine anlatabileceğini bilmesi önemlidir. Bu konular çocuklarla konuşulurken, anlatılanların çok katı kurallara dönüşmemesine de dikkat edilmelidir. Çocuğa beden sınırlarını öğretirken, bazı durumlarda güvendiği yetişkinlerin veya doktorların bedenine dokunabileceği açıklanmalıdır. Örneğin: Çocuk üstünü değiştirirken anne veya babasının yardım edebileceği ya da bir doktorun sağlıklı olup olmadığını değerlendirmek amacıyla bedenini muayene edebileceği anlatılabilir. Burada önemli olan, çocuğun bu durumların neden gerçekleştiğini anlayabilmesi ve mümkün olduğunca kendisine ne yapılacağının açıklanmasıdır. Böylece çocuk, beden sınırlarını öğrenirken aynı zamanda gerekli ve güvenli temas ile istemediği temas arasındaki farkı da yaşına uygun şekilde öğrenebilir.

Bunun yanında beden sınırlarının karşılıklı olduğu da unutulmamalıdır. Çocuk kendi bedenine saygı duyulmasını beklerken, başkalarının bedenlerine ve hayırlarına da saygı göstermeyi öğrenmelidir. Böylece çocuk yalnızca kendi bedenini korumayı değil, sağlıklı sınırlar kurmayı ve başkalarının sınırlarına saygı duymayı da öğrenir.

Beden sınırlarını öğretmek çocuğa ne kazandırır?

  • Kendi bedenini ve kişisel alanını tanıyan çocuk, bedenine karşı daha olumlu bir tutum geliştirir.
  • Kendini ifade edebilmek ve kendi bedeninin değerli olduğunu fark etmek, çocuğun özgüven gelişimini destekler.
  • Bedensel deneyimlerine yönelik duygusal farkındalıkları gelişir.
  • İsteklerini ve istemediklerini daha açık ifade ederek sağlıklı iletişim kurmayı öğrenirler.

Sonuç: Beden farkındalığından sağlıklı sınırlara

Beden farkındalığı yalnızca bedenin bölümlerini tanımaktan daha fazlasıdır. Beden farkındalığına sahip olan çocuğun, kendi sınırlarını fark etmesi, başkalarının sınırlarına saygı duyması ve sınırlarının ihlal edildiği durumlarda kendini ifade edebilmesi anlamına da gelir. Erken yaşlarda kazanılan bu farkındalık, çocuğun hem kendisiyle hem de çevresiyle daha sağlıklı ilişkiler kurmasına yardımcı olur. Sonuç olarak bir çocuğa bedeninin kendisine ait olduğunu öğretmek, ona yalnızca sınır koymayı değil, kendine değer vermeyi de öğretmektir.

Kaynakça

Allen, K. R., Gary, E. A., Lavender-Stott, E. S., & Kaestle, C. E. (2018). “I Walked in on Them”: Young Adults’ Childhood Perceptions of Sex and Nudity in Family and Public Contexts. Journal of Family Issues, 39(15), 3804–3831. https://doi.org/10.1177/0192513X18793923

El-Shaieb, M., & Wurtele, S. K. (2009). Parents’ Plans to Discuss Sexuality with Their Young Children. American Journal of Sexuality Education, 4(2), 103–115. https://doi.org/10.1080/15546120903001357

MacDougall, A., Craig, S., Goldsmith, K., & Byers, E. S. (2022). Sexual consent attitudes and behaviour: Associations with sexual health education, sexual consent education, and sexual attitudes. The Canadian Journal of Human Sexuality, e20210057. https://doi.org/10.3138/cjhs.2021-0057